Dorpszalen

Een bevraging bij 235 dorpszalen in 2020 bracht de grootste uitdagingen bij het voortbestaan van dorpszalen in kaart:

• Onderhoud en renovatie (43%);
• Vrijwilligers vinden voor het dagelijks beheer (34%);
• Een betaalbare prijs blijven garanderen voor verenigingen (32%);
• Een goede beschikbaarheid behouden voor verenigingen (30%);
• Organisatie en financieel beheer (17%);
• Nodige bouw- of uitbreidingswerken (13%);
• Relatie met omwonenden (10%).

De klassieke dorps- en parochiezaal staat onder druk. Dé plek waar verenigingen hun activiteiten organiseren, vergaderen… dreigt op steeds meer plaatsen te verdwijnen. Dit blijkt onder meer uit een enquête binnen onze eigen structuren, maar ook uit gesprekken binnen ons netwerk en signalen van onze vrijwilligers. We willen echter dynamische, levendige dorpen waarin mensen elkaar kennen en kunnen ontmoeten, waarin (creatief) (sociaal) ondernemerschap mogelijk is, waar burgerinitiatieven kunnen ontstaan, waar mensen leven, ontspannen en misschien ook werken. Kortom: een dorp waarin het verenigingsleven, zowel georganiseerd als niet-georganiseerd, zijn plaats heeft. Een dorpszaal is daarom een essentiële plek. Een mogelijke oplossing voor dorpszalen die het moeilijk hebben, is een verbreding van hun functie tot een volwaardig dorpshuis.

Het dreigende verdwijnen van dorpszalen kadert binnen een bredere problematiek. Meer en meer verdwijnen er commerciële en niet commerciële voorzieningen in het dorp, denk aan dorpsscholen, gemeentelijke diensten, horeca, kleinhandel, bankautomaten… Het verdwijnen van dergelijke voorzieningen heeft hoe dan ook impact op de sociale cohesie in het dorp. Het zijn immers allemaal plaatsen waar mensen elkaar ontmoeten, een praatje slaan… Ze vormen als het ware de maïzena voor het dorp. Doordat er steeds minder dergelijke plaatsen zijn, zijn er ook minder gelegenheden om elkaar te onmoeten. Hierdoor dreigt niet alleen het verenigingsleven, maar ook het bredere sociale leven in het dorp te verdwijnen.

We kunnen echter niet terug naar het verleden. Het dorp is vandaag niet meer hetzelfde als veertig jaar geleden, en dat is niet zonder reden. Of het nu gaat om winkels, cafés, dorpszalen of verenigingen; ze verdwijnen niet zomaar. Ze zijn niet meer rendabel, er zijn te weinig gebruikers of klanten, minder vrijwilligers die een rol willen opnemen… De dorpsbewoner van vandaag verschilt sterk van die van enkele decennia geleden. Dat deze evolutie zich voordoet, is dus niet verwonderlijk. Het daagt ons uit op zoek te gaan naar nieuwe concepten die inspelen op de huidige uitdagingen en trends. Daarom pleiten we voor een evolutie naar het concept 'dorpshuis', dat zowel de toekomst van de dorpszaal versterkt als een antwoord biedt op bredere maatschappelijke uitdagingen.

Neen, we schuiven het dorpshuisconcept naar voor omdat we sterk geloven in multifunctionele concepten als oplossing voor de uitdagingen waar onze dorpsgemeenschappen voor staan. Net door diverse activiteiten en diensten samen te brengen, creëer je een interessante plek voor je inwoners. Uiteraard vraagt elk dorp of elke buurt nog steeds om een aanpak op maat, afgestemd op de rol van de dorpszaal en de lokale noden. Een dorpszaal kan perfect functioneren en beantwoorden aan de lokale nood, maar wel ondersteuning nodig hebben op vlak van beheer, gebouw of programma zonder dat deze drastisch moet veranderen. We stimuleren dus niet dat alle beheerdersgroepen van dorpszalen hun werking zomaar verbreden naar een dorpshuis, maar willen dorpszalen in moeilijkheden wel ondersteunen in het toekomstbestendig maken van hun initiatief. Enkel zo kan ons Vlaams verenigingsleven zijn plek in de toekomst behouden.